"Powrót Bogini: Róży Kosmosu, Matki bogów i ludzi, Bożej Mądrości" - Jerzy Prokopiuk. Część I

Wybrane fragmenty z: Link*

Niemal od dwóch tysięcy lat żyjemy w Europie (i w jej licznych kolonialnych i postkolonialnych wypustkach) w kręgu kultury — i religii — patriarchalnej. Bóg Ojciec, „Starodawny” ze Starego Testamentu, w Trójcy Świętej Jedyny w chrześcijaństwie i zdecydowanie „męski” Allach w islamie — jest głównym i (teoretycznie, bo w praktyce ma wielu pomniejszych konkurentów) wyłącznym Bóstwem naszej kultury. Powiedzieliśmy, że to patriarchalne Bóstwo zaczęło już umierać. Od kiedy właściwie? Od czasów renesansu? Od oświecenia? Dopiero w XIX wieku, kiedy Hegel — jeszcze przed Nietzschem — zaczął mówić o „śmierci Boga”? A może, na dobre, w XX wieku, stuleciu dwóch wojen światowych, Holokaustu, Hiroszimy i Nagasaki? Ale, z drugiej strony, był przecież taki czas, kiedy Jahwe, Autor trzech natchnionych ksiąg: Starego Testamentu, Nowego Testamentu i Koranu — jeszcze się nie był objawił Abramowi z Ur, Mojżeszowi (być może) Egipcjaninowi, Jezusowi z Nazaretu czy Muhammadowi z Mekki. Cóż to był za czas poprzedzający objawienie się Boga?


Był to czas Bogini, Bogini Wielkiej Matki!

„Na początku była Bogini Matka” — tak mogłaby zaczynać się jej Ewangelia. Wielką Boginię znają — lub znały, a jedynie o niej zapomniały — wszystkie ludy Ziemi. Jej objawienia i początki ludzkiej wiedzy o niej giną w mgłach prehistorii: może była jeszcze Bóstwem Atlantydy lub przynajmniej ocalałych z niej rozbitków. Cześć dla niej i wiedza o niej dotarły w najlepszym stanie na starożytny Bliski Wschód i do basenu Śródziemnomorza, ale nieobce też były ludom indoeuropejskim. Ludy tych obszarów znały ją pod wieloma imionami: Inanna, Isztar, Asztarte, Hebat, Kybele, Anahita, Izyda, Potnia, Gaia, Rea i Demeter — to personifikacje Bogini Matki u Sumerów, Akadów, Kananejczyków, Hetytów, Frygijczyków, Persów, Egipcjan, Kreteńczyków i Greków.


Wielka Bogini, przez Rzymian nazywana Magna Mater, jest Matką bogów i ludzi. Jako taka jest zarazem jednością i dwójnią, i wielością. Jako jedność jest Bezdnią, boskością absolutną, apofatycznym Prawzorem wszechświata, niepoznawalnym i niewyrażalnym. Jako dwójnią jest Różą Kosmosu — róża często bywała jej symbolem — zarazem bowiem jest Duchem i Naturą, Dziewicą i Matką, Światłością i Nocą, miłością i zagrożeniem. Jako wielość wreszcie jest Boginią Troistą: narodzinami, życiem i śmiercią, jest także Czwórcą: Dziewicą, Małżonką, Matką i Starką, i na koniec samą wielością: plejadą swych boskich przejawów.
„Wielka Matka, wszystko obejmujący, nieubłagany świat, w niebieskiej szacie utkanej z gwiazd, ocieniona złotymi owocami i łagodnie oświetlona sierpem Księżyca, patrzy ze współczuciem na biedne stworzenie, które wszak sama obejmuje twardymi rękami tak mocno, że krwawi ono z głębokich ran. Cierpienie spowodowane tym rozdarciem przez dwa przeciwieństwa, wyższą i niższą sferę naszego bytu oraz wynikające stąd napięcie wskazują, że życie jest wprawdzie męczarnią, ale zarazem obietnicą na odrodzenie się w dziecku jako symbolu jaźni oraz na promienie Słońca docierające aż do głębi bezdennego łona światów”. (W tak podniosłych słowach przedstawia Boginię Jolande Jacobi w swej Psychologii C. G. Junga, 1968, s. 158.)


Pradziejowa Bogini Matka nie jawi się człowiekowi sama. Zawsze, a przynajmniej z reguły, towarzyszy jej Młody Bóg: jej syn i małżonek zarazem, związany z rocznym cyklem przyrody, ginący na jesieni i zmartwychwstający na wiosnę, zawsze związany z Boginią jako Naturą i Ziemią. U Sumerów był nim Dumuzi, u Babilończyków — Tammuz, w Syrii — Adonis, we Frygii — Attis, w Egipcie — Ozyrys.

Bogini Wielka Matka pojawiła się człowiekowi i ludom — jak można sądzić — w czasach prehistorycznych (neolit). Wszakże czytający te słowa żyją na przełomie XX i XXI wieku ery chrześcijańskiej i tylko nieliczni byliby w stanie odkryć na najniższych piętrach swej psyche zdolność takiego doświadczenia i przeżycia Bogini, jakie było dostępne ludziom tamtych czasów. Jak zatem my, ludzie współcześni, możemy odpowiedzieć sobie na pytanie: „Czym była religia Wielkiej Matki w życiu człowieka i ludów przed wieloma tysiącami lat?”





Do odpowiedzi na to pytanie można dotrzeć dwiema drogami: wewnętrzną i zewnętrzną. Droga wewnętrzna dostępna jest dziś właściwie każdemu człowiekowi. Być może najlepiej interpretuje ją psychologia analityczna C. G. Junga. „Teoria archetypów — piszą Andrew Samuels, Bani Shorter i Fred Plaut w swym Krytycznym słowniku analizy Jungowskiej (Warszawa 1994) — doprowadziła Junga do hipotezy, że wpływ, jaki wywiera matka na swoje dzieci, niekoniecznie pochodzi od samej matki jako osoby i jej aktualnych cech charakteru. Istnieją bowiem jakości, które matka zdaje się posiadać, ale które w rzeczywistości wypływają z archetypowej struktury otaczającej matkę i są rzutowane na nią przez dziecko”; (s. 220). Dodajmy tu tytułem objaśnienia: przez „archetyp” Jung rozumiał najgłębszą wrodzoną dynamiczną strukturę psyche człowieka, będącą prawzorem zarówno zachowania się, jak poznania ludzkiego; archetyp jako taki jest niepoznawalny — analogicznie do idei Platona i „rzeczy samej w sobie” Kanta — tzn. ma charakter numinalny i nieświadomy (jego „siedzibą” jest tzw. nieświadomość zbiorowa).

Natomiast archetypy w liczbie mnogiej manifestują się świadomości przez symbole (obrazy) wyrażające podstawowe i uniwersalne doświadczenia człowieka, takie jak narodziny, małżeństwo, macierzyństwo, śmierć czy odrodzenie; w rozwoju człowieka — procesie indywiduacji — główną rolę odgrywają takie archetypy, jak cień, anima i animus, Stary Mędrzec i Wielka Matka oraz jaźń (por. Z. W. Dudek, Psychologia integralna Junga, Warszawa 1995). „Wielka Matka — kontynuują autorzy Krytycznego słownika... — to określenie ogólnego obrazu, wytworzonego ze zbiorowego doświadczenia kulturowego. Jako obraz odkrywa ona archetypową pełnię, ale też pozytywno-negatywną polaryzację. Dziecko w okresie wczesnej zależności od matki z reguły dąży do organizowania swoich doświadczeń wokół jej pozytywnych i negatywnych biegunów. Biegun pozytywny zbiera takie cechy, jak matczyna troskliwość i współczucie; magiczny autorytet żeńskości; mądrość i duchowy zachwyt, które przerastają rozum; instynkt czy impuls opieki; wszystko, co jest łagodne, wszystko, co pielęgnuje i podtrzymuje, co przyspiesza wzrost i płodność. Krótko mówiąc — dobra matka. Negatywny biegun przywodzi na myśl złą matkę: wszystko, co tajemne, ukryte, ciemne; otchłań, świat zmarłych, wszystko, co pożera, uwodzi i truje oraz wszystko to, co jest przerażające i czego nie da się uniknąć, jak losu” C. G. Jung, Collected Works, 9i, par. 158.


Isis feeding Horus * Izyda karmiąca Horusa
Le Madonna du Borealis by kolaboy
Virgin-Mother (aka Mother of God v. Mother Goddess) with Child
Dziewica-Matka (Matka Boska v. Bogini Matka) z Dzieciątkiem

Z perspektywy rozwojowej oznacza to rozdzielenie macierzystego imago (obrazu) [...]. Jung wykazuje, że takie kontrasty są szeroko rozpowszechnione w obrazowaniu kulturowym wszystkich narodów, toteż ludzkość jako całość nie uważa za dziwne czy nie do przyjęcia, że matka mogłaby być rozdwojona. Lecz ostatecznie dziecko musi dojść do porozumienia ze swoją matką jako osobą i umieć scalić swoje kontrastowe jej postrzeganie, jeśli ma się do niej ustosunkować w całej pełni. [...]

Do dualizmów indywidualny-archetypowy oraz dobry-zły musimy dodać dualizm ziemski-duchowy: Wielka Matka w swoim chtonicznym, wiejskim przebraniu i w swojej boskiej, efemerycznej, dziewiczej postaci. To również znajduje swoje odbicie w zwykłych wyobrażeniach matki, które tworzy dziecko [...]. Jung przeczuwał, że obraz Wielkiej Matki jest czym innym dla mężczyzn i czym innym dla kobiet. Ponieważ to, co żeńskie, jest obce mężczyźnie, będzie miało tendencję do umiejscawiania się w nieświadomości, wywrze więc większy wpływ przez to właśnie, że jest zakryte. [Stąd zapewne tak wielka niechęć patriarchalnych religii do idei zrównania obydwu pierwiastków w świecie duchowym. W największych religiach świata, kobiece-bóstwo jest bezpośrednio lub w zawoalowany sposób utożsamiane ze złem, czymś mrocznym i grzesznym; przypadek? - B.S.]. Kobieta dzieli to samo świadome życie, co jej matka i dlatego obraz matki jest i mniej przerażający, i mniej dla niej atrakcyjny niż dla mężczyzny. Tak — w krótkim zarysie — przedstawia się wewnętrzna droga przeżycia i poznania archetypu Wielkiej Matki: w osobowym kontakcie z Nią dostępnym przede wszystkim dziecku, ale także w dorosłym życiu człowieka, w formie zdrowej (czyli problem uwolnienia się od jej wpływu), jak też chorej („matka pożerająca”, tj. infantylizująca swe potomstwo).

Raz jeszcze przypomnijmy, co psychologia C. G. Junga mówi o Bogini Matce jako archetypie w jego wielorakim znaczeniu. Otóż, zgodnie z tą psychologią, Bogini Matka jako archetyp żyjący w zbiorowej psyche ludzkości reprezentuje tę fazę — zaakcentujmy tu aspekt jego rozwoju w czasie — aktualizacji ludzkiej jaźni (będącej najwyższym „sternikiem” psyche człowieka, zarazem jej centrum i obwodem), w której już to jeszcze w ogóle nie doszło, już to można mówić dopiero o początkach zróżnicowania duszy ludzkiej na dwie przeciwstawne i zarazem uzupełniające się sfery: psychiki nieświadomej (das Unbewusste) i świadomości. A czego nosicielem w duszy ludzkiej jest Młody Bóg? Zgodnie z tym ujęciem, jest on nosicielem ego człowieka (jego centrum świadomości) w jego wczesnej fazie rozwoju — w fazie wczesnego zróżnicowania, tj. oddzielania się od jaźni. W tej fazie ego człowieka jest jeszcze prawie całkowicie uzależnione od jaźni, jak dziecko uzależnione jest od matki. Z niej czerpie ono życie, w niej umiera — i dzięki niej zmartwychwstaje — w skali dnia i nocy, lata i zimy, życia, śmierci i kolejnego wcielenia. [Stąd również archetyp Młodego Boga w dzisiejszym świecie wiąże się ściśle z patriarchalnym, egoistycznym pojmowaniem świata, ludzi, a zwłaszcza męskiego pierwiastka dominującego nad żeńskim. Można więc powiedzieć, że żyjemy w czasach synowskiego buntu przeciwko matczynej zwierzchności, panujące niepodzielnie patriarchaty przedstawiają zatem "nastoletni" okres dojrzewania społeczeństwa - B.S.].


Art work "Night and Day" by Tristan Elwell
Art work "Gaia" by Roberto Ferri
Isis-Aphrodite (a.k.a Inanna/Venus)
Figure, Egypt, 2nd century AD.
The Metropolitan Museum of Art
Art work "The Star" by Alexander Stirling Calder (1914)
As you can see this art work is very simillar to ancient image of Mother Goddess Inanna - Link*

Art work "The Snake Goddess of Crete" - John Duncan
Art work "Semiramis" by Keja Blank (Germany)

W pierwszej fazie opisywanego procesu Bogini Matka panuje niepodzielnie. Młody Bóg bowiem jest jej jeszcze podporządkowany całkowicie; jest to zarazem w życiu psychicznym człowieka faza dominacji jaźni — jego ego — świadomość jest dopiero u początków swej dyferencjacji. Pierwszym, który w nowożytnej myśli europejskiej ukazał związek między religią Bogini Matki a życiem społecznym i kulturą, był szwajcarski myśliciel Johann Jakob Bachofen (1815-1887) — w swym dziele Das Mutterrecht z 1861 r. rozpatruje historię świata jako wieczną walkę między światłością i ciemnością, Niebem i Ziemią, pierwiastkiem męskim i kobiecym. Dla niego Ziemia jest „nosicielką macierzyńskości”, Słońce zaś „nosicielem zasady ojcowskiej”. Wizję Bachofena — władztwa Bogini Matki w ramach matriarchatu jako systemu społeczno-kulturowego — wsparły (przynajmniej w pewnym stopniu) badania archeologiczne i prehistoryczne przeprowadzane przede wszystkim w Azji Zachodniej i w krajach Śródziemnomorza. O religijnej i kulturowej dominacji Bogini Matki świadczą liczne znaleziska od Catal Hüyük w Anatolii (8-7 tysiąclecie p.n.e.) poprzez Mezopotamię. Bogini — i boginiom — Indoeuropejczyków poświęcone jest dzieło Roberta Gravesa [na pasku bocznym tego bloga znajdziesz w kategorii "Takie tam...", teksty luźno powiązane z Mitami Greckimi Gravesa, polecam - B.S.].

W drugiej fazie tego procesuprzejściowej fazie patriarchalnego buntu mężczyzn — Młody Bóg emancypuje się stopniowo (choć nieraz gwałtownie) spod władzy Bogini Matki i wraz z innymi bogami „męskimi” tworzy pod własną egidą (henoteizm) patriarchalny panteon politeistyczny. Nie ulega wątpliwości, że również Jahwe miał taką fazę w swoich dziejach, kiedy był jeszcze małżonkiem i Młodym Bogiem przy boku Bogini. Małżonką El była wtedy bogini Anat z Ugarit w Syrii, on sam zaś był bogiem burzy. Tę fazę najpiękniej ilustruje historia religii starożytnej Grecji (łącznie z jej pradziejami minojskimi): nie tylko Pramatki — Gaia, Rhea i Demeter — ale także „pomniejsze” boginie, takie jak Hera, Kora, Pandora, Afrodyta, Artemida, Selene czy Hekate, stają się — zapewne w toku podboju matriarchalnych Pelazgów (i Kreteńczyków) przez patriarchalnych Hellenów (Jonów, Dorów i Etolów) — jedynie małżonkami męskich bogów; pięknie przedstawia to Charlene Spretnak w swej książce Lost Goddesses of Early Greece (Berkeley, California, 1978). W życiu psychicznym człowieka jest to faza narastającej emancypacji jego ego-świadomości — postępującego procesu stłumienia i wypierania wielu treści psychicznych, które zasilają sferę psyche nieświadomej. Tak Bogini Matka i jej córki zaczynają schodzić w „podziemia” kultury — por. mit o Demeter i porwaniu Kory przez Hadesa — opuszczać jej miasta i kryć się w przyrodzie, Młody Bóg zaś jako ego staje się centrum pola świadomości, podporządkowując sobie poszczególne części psychiki (kompleksy jako tzw. małe osobowości).

Hecate temple at Lagina, Turkey (Świątynia Bogini Hekate w Turcji)
Fresco on altar dedicated to Goddess Hecate of Pompeii, in the Metropolitan Museum in New York
Fresk poświęcony ołtarzowi Bogini Hekate z Pompejów, w Metropolitan Museum w Nowym Jorku.
Art work by Frank Kelly Freas

B.S. W tym miejscu niestety nie mogę do końca zgodzić się z panem Prokopiukiem. Zejście Bogini do podziemi w czasach Przemiany patriarchalnej w świecie starożytnym, nie miało nic wspólnego z atrybutami poszczególnych bogiń związanych z kultem zmarłych. Jak bowiem wynika z mitologii Sumeru i Babilonii, jako pierwsza do Kur (sumeryjskiego odpowiednika Szeolu czy Hadesu) zstąpiła Bogini Inanna i po zapoznaniu się z tymże mitem, widać wyraźnie, że idea Zmartwychwstania narodziła się po raz pierwszy w dobie matriarchatu. Pisałam o tym w trzech postach nt. genezy takich świąt jak słowiańskie Dziady czy Halloween: Tutaj1, Tutaj2 oraz Tutaj3, polecam.

W trzeciej fazie tego procesufazie całkowitej hegemonii patriarchatu — Młody Bóg „dojrzewa”, „osiąga dorosłość” i nawet „starzeje się”, stając się z reguły Bogiem Jedynym, który choć nie neguje istnienia innych bogów, to jednak przyznaje im jedynie status konkurencyjnych idoli lub wręcz demonów ("nie będziesz miał bogów cudzych przede mną"). W tej fazie Bogini Matka otrzymuje w najlepszym razie godność sui generis małżonki Boga (np. w siwaityzmie hinduskim jako energia Siwy — Siakti) lub jednego z jego przejawów (np. w relacji Jahwe — Mądrość Boża — gr. Sofia czy łac. Sapientia/Szechina lub Szekina), w najgorszym zaś staje się Demonem (np. upadły aspekt Sofii w gnostycyzmie czy wyobrażenie Lucyfera jako niewiasty w antropozofii). W psychicznym życiu człowieka jest to faza pełnej hegemonii ego — najlepiej można ją obserwować na gruncie rozwoju judaizmu i chrześcijaństwa oraz kultury i cywilizacji przez nie inspirowanych — które (przynajmniej w formach ekstremalnych) głosi swą absolutną wyłączność w rodzinie kompleksów psyche i posuwa się do niewiedzy, co do istnienia nieświadomej psyche indywidualnej i zbiorowej.

W trzeciej fazie tego procesu istnieje jeszcze, choć w postaci tła czy reliktu, „formacja matriarchalna”: kult Bogini Matki i Młodego Boga oraz dominacja jaźni nad ego w psychice ludzi (zarówno u Greków i Rzymian, jak i — być może jeszcze żywiej — u Celtów, Germanów i Słowian), a zatem pogaństwo sensu strictissime. Po drugie, występuje w nim — dominująca w ówczesnym świecie — „formacja patriarchatu wstępującego”: kult henoteistycznego Boga (np. Zeusa czy Jowisza) otoczonego panteonem niemal równych mu bogów i bogiń oraz nasilające się zróżnicowanie ego-świadomości koegzystującej z licznymi kompleksami psychicznymi, czyli pogaństwo politeistyczne, zmierzające już ku monoteizmowi; w jego łonie zrodziła się też nowa propozycja umysłowa — filozofia — której pewne systemy (np. neoplatonizm czy stoicyzm) bliskie są monoteizmowi. Po trzecie, w okresie tym istnieje już od dawna (choć najmłodsza, bo ledwo od półtora do dwóch tysięcy lat), jak też w pewnej izolacji i niejako na marginesie pogańskich kultur i cywilizacji antycznych, „formacja patriarchatu zwycięskiego”: kult monoteistycznego Boga Jahwe, dla którego wszyscy „pomniejsi” bogowie są jedynie bożkami względnie demonami, jak również — związana z tym — hegemonia ego-świadomości w psyche człowieka tej formacji, hegemonia, która — według C. G. Junga — zarówno wytworzyła psychikę indywidualną, jak i nadała ego-świadomości rangę absolutnego władcy całego psychicznego życia człowieka.

Spróbujmy teraz prześledzić losy Bogini Matki zarówno w mozaizmie czy judaizmie, jak i w trzech nurtach chrześcijaństwa (w Kościele grecko-ortodoksyjnym, rzymskokatolickim i protestanckim), z małą dygresją na rzecz islamu oraz w czasach „śmierci Boga” monoteistycznego.

Black Sarah = Black Sun = Black Madonna
Lilith = First Wife of Adam (Pierwsza Żona Adama)
The so-called Mona Lisa of Galilee, which is part of a large mosaic decorating the triclinium floor of a grand villa in Sepphoris, Israel
Tzw. Mona Lisa z Galilei, przedstawiona na posadzce triklinium* w willi w Seforis (Dolna Galilea, Izrael)
Mari of Magdala (Maria z Magdali = Maria Magdalena)
Art work "Sophia" (= Goddess of Wisdom or God's Wisdom) by Victoria Moore

W objawionej księdze mozaizmu i judaizmu, ale także przejętej przez całe chrześcijaństwo trzech Kościołów (odrzucili ją tylko starożytni gnostycy chrześcijańscy) — w Starym Testamencie — w Przypowieściach Salomona pochodzących z VIII wieku p.n.e. znajdujemy Hymn do Mądrości (8-9), dołączony do nich trzysta lat później. Miał się on stać ostatnim manifestem Bogini w ortodoksyjnej religii żydowskiej. Mądrość tak mówi tam o sobie:
„Pan stworzył mnie jako pierwociny swojego stworzenia, na początku swych dzieł, z dawna. Przed wiekami byłam ustanowiona, od początków przed powstaniem świata, Gdy jeszcze nie było morza zostałam zrodzona [...]. Zanim góry były założone i powstały wzgórza, zostałam zrodzona, Gdy jeszcze nie uczynił ziemi i pól [...]. Gdy budował niebiosa, byłam tam [...]. Gdy w górze utwierdzał obłoki [...], Gdy morzu wyznaczał granice [...], Ja byłam u jego boku mistrzynią, byłam jego rozkoszą dzień w dzień, igrając przed nim przez cały czas, Igrając na okręgu jego ziemi, rozkoszując się synami ludzkimi. Otóż teraz słuchajcie mnie, synowie: Błogosławieni ci, którzy się trzymają moich dróg! [...] Błogosławiony człowiek, który mnie słucha [...], Bo kto mnie znalazł, znalazł życie i zyskał łaskę u Pana. Lecz kto mnie pomija, zadaje gwałt własnej duszy: Wszyscy, którzy mnie nienawidzą, miłują śmierć.”
W tekście tym Boginię Matkę spotykamy już jako postać wtórną w relacji do Jahwe: „Pan stworzył mnie”, stwierdza ona, ale „jako pierwociny swojego stworzenia”, „od początków przed powstaniem świata”, zatem jako „pierwszą po Bogu”. Mądrość Boża była „mistrzynią” i „rozkoszą” swego Stwórcy „igrając” przed nim „na okręgu jego ziemi”, a więc przydając kreacji nastrój ludyczny i zarazem wiążąc się z ziemią (telluryczny aspekt Bogini). Jednocześnie Bogini ściśle wiąże się z „synami ludzkimi”, którym daje życie. Tak więc Bogini Matka wprawdzie zostaje tu podporządkowana Jahwe, ale odgrywa jeszcze ogromną rolę w relacji z nim, jego stworzeniem i z ludźmi.
O ile Hymn do Mądrości można było nazwać manifestem Bogini Matki, o tyle starotestamentowa Pieśń nad Pieśniami (VIII-II w. p.n.e.), jeden z najpiękniejszych liryków miłosnych w literaturze światowej, zasługuje na miano „hymnu o miłości” między mężczyzną a kobietą, peanem kobiety na cześć mężczyzny i peanem mężczyzny na cześć kobiety na wszystkich trzech ich poziomach bytowania: cielesnym, psychicznym i duchowym. Zarazem jest to pieśń o harmonii: pochwala piękna ludzkiego ciała, duszy ludzkiej i ducha człowieka; tak też rozumiano ją przez wieki zarówno w judaizmie, jak w chrześcijaństwie (prawowiernym i heretyckim): jako pochwałę płci, erotyki i agape — związku boskości w mężczyźnie z boskością w kobiecie. Toteż Pieśń nad Pieśniami stała się fundamentalnym tekstem mistyki żydowskiej, chrześcijańskiej i islamskiej opierającej się na przeżyciu miłości jako więzi łączącej człowieka z Bóstwem. Znajdujemy tu echo prastarego mitologemu więzi łączącej Boga Nieba z Boginią Ziemią, a w teologii boskiego ducha z ludzką duszą.

Postać Mądrości Bożej z Przypowieści Salomona ulega metamorfozie w gnozie i mistyce żydowskiej — w kabale (przekaz, tradycja), rozwijającej się od II lub III w. n.e. Przybiera tu postać Szechiny (szachan = mieszkać) — obecności Boga w świecie, jego immanencji. „Z biegiem czasu — pisze Bohdan Kos w eseju Kilka podstawowych pojęć kabały („Gnosis”, nr 10, sierpień 1998, s. 15-33) — zaczyna oznaczać żeński aspekt Boga [...]. W Zoharze (XIII w.) nabiera charakteru osobowego, jest Królową, Matką, Córką Króla. Związek Absolutu z nią ma wyraźnie aspekt seksualny [...]. Jej liczbą jest 2, literą be(j)t, słowem be(j)t  — dom. Wobec ducha jest materią, wobec duszy ciałem, wobec nieba ziemią, w mikroświecie — wobec mężczyzny jest kobietą. Kabała utożsamia ją z najniższą sefirą — królestwem Malchut. W systemie Lurii (XVI w.) [...] stanowi swoiste centrum stworzenia — jego najczulszy punkt.”



Mądrość Boża ze Starego Testamentu w chrześcijaństwie przybrała przede wszystkim postać Sofii, z czasem uosobionej w Najświętszej Marii Pannie (Dziewicy).

W Nowym Testamencie Sofia (wszakże bez użycia tego określenia) występuje — rzecz znamienna — w ostatniej, najbardziej kontrowersyjnej i najpóźniej włączonej do kanonu jego księdze: w Objawieniu św. Jana, umiłowanego ucznia Pana, w wizji przyszłości: „I ukazał się wielki znak na niebie: Niewiasta odziana w Słońce i Księżyc pod stopami jej, a na głowie jej korona z dwunastu gwiazd; A była brzemienna, i w bólach porodowych i w męce rodzenia krzyczała” (12, 1-2). Ale oto grozi jej „rudy smok” o siedmiu głowach i dziesięciu rogach, i staje przed nią, by pożreć jej dziecię. „I porodziła syna, chłopczyka, który rządzić będzie wszystkimi narodami laską żelazną [...]! uciekła niewiasta na pustynię, gdzie ma miejsce przygotowane przez Boga” (12, 5-6). Smok, zrzucony na ziemię, „zaczął prześladować niewiastę [...] I dano niewieście dwa skrzydła wielkiego orła, aby poleciała na pustynię na miejsce swoje, gdzie ją żywią przez czas i czasy, i pół czasu” (12, 13-14). Zagrożonej tym razem przez węża „ziemia przyszła z pomocą” (12, 16).

Wizjoner z Patmos ukazuje tu Niewiastę Słoneczną z przyszłości i przyszłe kosmiczne narodziny Chrystusa, narodziny nowej chrześcijańskiej i kosmicznej świadomości w człowieku: Sofia jako kosmiczna Dziewica ukazuje nam Boga objawiającego się w człowieku i kosmosie (por. Emil Bock, Apokalypse, Stuttgart 1951).

Ortodoksyjne chrześcijaństwo Kościoła wschodniego (podobnie zresztą jak Kościoła łacińskiego) głosi Boga w Trójcy Świętej Jedynego. Bóg ten w procesie kreacji powołuje odwiecznie do bytu przede wszystkim Mądrość Bożą, Sofię Niebiańską, która zawiera jego idee o świecie. Odpowiada jej Sofia stworzona, idealna sfera świata, która warunkuje i kształtuje całą konkretną jedność świata i idealny porządek kosmosu łączy w jeden żywy byt w jego wielokształtnych aspektach. „Ta Sofia stworzona — pisze Paul Evdokimov w swym Prawosławiu (Warszawa 1964) — jest stworzona według obrazu Sofii Niebiańskiej [...]. Podobna wizja sofiologiczna [...] stwierdza spaczenie wynikłe z wolności, którą rozporządza stworzenie [...]. Głębokie pomieszanie stosunków powoduje [...] fakt, który sofiologowie nazywają ściemnionym obliczem Sofii stworzonej. Sofia ziemska, idealny korzeń stworzenia, musi osiągnąć podobieństwo z Sofią Niebiańską, lecz wolność ducha ludzkiego naruszyła tę hierarchię i wypaczyła stosunki między bytem i jego sofijnymi zasadami. Zło wkradło się w tkaniny bytu. Stanowi ono hodowlę bakterii świata pasożytniczego, narośl będącą parodią Sofii, nocny aspekt stworzenia, jego demoniczną maskę” (s. 97). W przypisie zaś czytamy: „Rozróżnieniu sofiologów między obliczem jasnym a ciemnym, dziennym a nocnym Sofii odpowiada wiedza wieczorna i wiedza poranna w pismach św. Augustyna” [Por. Gwiazda Zaranna i Wieczorna = Wenus - B.S.].

Art work "Demeter" by Bennett Slater
Bogini w jej Jasnej postaci, pozytywnej, życiodanej

Egyptian Goddess Sekhmet - Lion-Head-Goddess of war, fire, vengeance, menstruation, and medicine/healing
Egipska Bogini o lwiej głowie - Sechmet - Bogini wojny, ognia, zemsty, menstruacji oraz medycyny/uzdrawiania

Nie można nie zauważyć uderzającego podobieństwa między gnostyckim mitologemem Sofii Niebiańskiej i Sofii Achamoth a mistycznym doświadczeniem Ojców Kościoła wschodniego i jego teologów. Jednakże dzieli je także istotna różnica: w gnostycyzmie mamy do czynienia z Upadkiem w Pleromie, jakiemu uległ jeden z eonów, Sofia, w chrześcijaństwie grecko-ortodoksyjnym, choć bunt aniołów z Lucyferem na czele w skali kosmicznej poprzedza upadek człowieka, to jednak właśnie ten Upadek, jako skutek nadużycia wolności, jest przyczyną rozdarcia Mądrości Bożej na „jasną” i „ciemną”.

A jak przedstawia się relacja między Sofią Niebiańską a Marią z Nazaretu, matką Jezusa? Pamiętając, że pra-chrześcijaństwo było zrazu traktowane — i w pewnej mierze samo się tak traktowało — jako sekta judaistyczna (niewątpliwie bliska ascetycznym esseńczykom), jak o tym świadczy spór między takimi tradycjonalistami, jak św. Jakub, zwany „bratem Pana”, i św. Piotr, a „nowatorem”, św. Pawłem, przyszłym „apostołem pogan”/ pierwszy Inkwizytor chrześcijaństwa (sobór apostołów w Jerozolimie w 50-51 r.), przyjmujemy jako rzecz oczywistą, że — zgodnie zresztą ze zdecydowanie „patrocentryczną” postawą jego Założyciela — centralną w nim postacią był Bóg Ojciec. Dogmat o Trójcy Świętej sformułowany został dopiero na soborach w Nicei w 325 r. i w Konstantynopolu w 381 r. (dopiero wtedy też spisano i ułożono w kanon spośród 31 ewangelii - 4 nam znane/ wyłącznie te, które nie uwzględniały Bogini Matki i jakichkolwiek powiązanych z jej kultem symboli - B.S.]. Przede wszystkim więc z tego względu postać Matki Jezusa ani w Nowym Testamencie, ani w pierwotnym Kościele nie odgrywała większej roli: natomiast w odczuciu późniejszego Kościoła i jego wiernych ona sama i jej „boski”, sofijny aspekt, pozostawały wówczas niejako „w ukryciu”, przysłonięte przez jej aspekt czysto ludzki. [Współcześni wyznawcy protestantyzmu idą o krok dalej - choć paradoksalnie częściej mówią "tak" dla wyświęconych kobiet - a mianowicie twierdzą, że jakakolwiek forma kultu Dziewicy Maryi jest bluźnierstwem, czy też wypaczeniem NT, albo w ogóle - pogaństwem, co jak mniemam jest ostrym przytykiem germańskiej części tegoż obrządku, tak w Europie jak i w USA, do szczególnej roli jaką obdarzają w swej wierze katolicy z tychże krajów, gdzie ongiś żywa była wiara w Boginię Matkę - B.S.].

O tym, jak wielkie było to „ukrycie” świadczy fakt, że jeszcze w IV w. Doktor Kościoła św. Epifaniusz w swym dziele pt. Panarion (374-377 r.), w którym przedstawia wykaz kilkudziesięciu „herezji”, zalicza do nich — jako „herezję 79” — sektę tzw. kollorydian (gr. kollyris = bochenek chleba), którzy czczą Marię jako Królową Niebios, w jej imię ofiarując chleb i dzieląc się nim. Toteż bez wahania powiada: „Niech czczeni będą Bóg Ojciec, Syn Boży i Duch Święty, ale niech nikt nie czci Marii”. Geoffrey Ashe, autor monografii The Virgin, London 1976, może zatem stwierdzić: „O ile wiemy, kult Marii zaczął się od owych kollorydian, zaczął się od jej adoracji na jej własnych prawach jako postaci Bogini” (s. 151). Ten „heretycki” kult Marii, który potępia, nie przeszkadza św. Epifaniuszowi w identyfikowaniu jej z Niewiastą z Objawienia św. Jana. [Przypadek czy celowa obłuda? - B.S.].

Art work by Luc Oliver Merson (1846-1920)
Magna Mater = Roman Mother Goddess of gods and men
Rzymska Bogini Matka bogów i ludzi (i znowuż - poprzez lwy - nawiązanie do Bogini Inanny, panującej nad destrukcyjnym pierwiastkiem męskim)
Sculpture "Saint Margaret and the dragon", Toulouse (ca 1475). Metropolitan Museum of Art
Na koniec ciekawostka - rzeźba "Św. Małgorzata Antiocheńska oraz smok" (link*), opowieść o jej heroicznym czynie wyparcia się pokusy grzechu, jest jednym z wielu zafałszowań chrześcijaństwa. Po pierwsze - nie ma fizycznych dowodów na to, że w ogóle istniała - po drugie, jako hipotetyczna córka pogańskiego kapłana, jest mało prawdopodobne, aby wybrała zdradzić własnego ojca dla nowej wiary. Gro tzw. świętych męczennic KK było w istocie tymi niewiastami, które dla celów propagandowych, zwg. na ich wysokie pochodzenie, etc, ubrano w szaty pokornych cieląt idących na rzeź dla przykładu. Podobnie jak w przypadku Perseusza ścinającego Meduzę, tak i tutaj obrócono historię o 180'.

Cdn...

Popularne posty z tego bloga

"Wędrówka Dusz" - dr Michael Newton. "Śmierć nie jest ciemnością, lecz światłem". Część I

"Ulecz się sam" - Andrzej Żak. Część II - Wolność jest jak zdrowie: uzyskuje wartość i stajemy się jej świadomi tylko wtedy, gdy ją tracimy...

Mitologia Indyjska: Mit o powstaniu świata, Bogini Matce i wojnie bogów!